Józef Antoni Franciszek ELSNER

urodził się    1 czerwca 1769 roku o godz. 5 w budynku przy Löwenstraße obok wieży Löwen Thor 

(obecnie ul. Elsnera przy Bramie Lewińskiej).

Jego dziadek to Jan Piotr Elsner, obywatel i stolarz a babka Barbara de domo  Paltzin

Ojciec Jan Franciszek Michał Elsner (ur. 1739 r.), obywatel i stolarz - matka Anna Barbara de domo Matzke (ur. 1748 r - córka wytwórcy instrumentów muzycznych z Kłodzka).

Chrzestni:
obywatel i tkacz  Józef Sombor  oraz żona obywatela i piekarza Maria Joanna Vogt
Chrztu udzielił ksiądz Franciszek Miller

Naukę w szkole (zabudowania poklasztorne obok kościoła) rozpoczął w roku 1774.

Ok. 1880 r. wyjeżdża do Wrocławia.

Wrocław lata 1780 - 1789

Lata 1780 - 84  szkoła przyklasztorna oo. dominikanów przy kościele św. Wojciecha (nota bene jeden z zakonników, późniejszy przeor, był Grodkowianinem).

Lata 1785 -86  to gimnazjum św. Macieja oo. jezuitów

16 grudnia 1786 r. umiera ojciec J.Esnera

W latach 1787 - 89 studia medyczne na Uniwersytecie (miasto Grodków zapewniało mu stypendium).

Wiedeń lata 1789 -1791

Po zapisaniu się na uniwersytet rozchorował się na ciężkie zapalenie płuc. Po wyzdrowieniu skorzystał z gościnności kolegi z Wrocławia (Antoni Bundesmann) i przez pozostały okres bytności w Wiedniu pogłębia swoje dotychczasowe wiadomości z zakresu techniki kompozytorskiej i ogólnego wykształcenia muzycznego. Studiów na uniwersytecie nie rozpoczął.

Brno lata 1791 - 1792

Po przybyciu do Brna  (dawna nazwa polska Berno) zatrudnia się jako skrzypek orkiestry teatralnej. Stawia tu pierwsze kroki jako dyrygent. Udziela lekcji skrzypiec i fortepianu a także lekcji generał-basu i kontrapunktu.

Lwów lata 1792 -1799

Wiosną 1792 roku otrzymuje propozycję objęcia posady w Warszawie. W drodze zatrzymuje się w Krakowie, skąd za namową przyjaciela jedzie do Lwowa.
Ówczesny Lwów to od 1772 roku stolica tzw. Wschodniej Galicji. Elsner objął stanowisko kapelmistrza przy cesarsko-królewskim teatrze, które piastuje do 1795 r. We Lwowie poznaje Wojciecha Bogusławskiego. Po utracie posady w 1796 r. udziela prywatnych lekcji muzyki oraz organizuje Akademię Muzyczną. Akademia ta miała na celu zrzeszenie muzyków i miłośników muzyki oraz działalność koncertową. Działała do 1797 r. Okres pobytu we Lwowie zaowocował wieloma utworami instrumentalnymi, które skomponował.

W 1796 r. bierze ślub z Klarą Abt. Od tego momentu zaczyna uczyć się języka polskiego. W następnym roku umiera Klara i Elsner  samotnie wychowuje córkę Karolinę.

Kończy się okres wędrówki Elsnera w poszukiwaniu swego miejsca przeznaczenia. Nastepne i zarazem ostanie miejsce zamieszkania to Warszawa, do której wyjeżdża na zaproszenie Wojciecha Bogusławskiego.

ZOBACZ MAPĘ

Warszawa lata 1799 - 1854

31 sierpnia 1799 r. publiczność warszawska po raz pierwszy ujrzała Elsnera jako dyrygenta  (opera Martiniego "Drzewo Diany"). Objął bowiem stanowisko Dyrektora Muzyki Teatru Narodowego w  Warszawie. Funkcję tę pełnił przez 25 lat ( do roku 1824)

23 czerwca 1802 r. bierze ślub z Karoliną Drozdowską (1784-1852), córką aktorki trupy Bogusławskiego Petroneli Drozdowskiej. Ślub odbył się w kościele Nawiedzenia NMP  na Nowym Mieście.

Na przełomie 1802/03 zakłada pierwszą warszawską sztycharnię nut (w pisowni ówczesnej - "sztycharnia not"). Po raz pierwszy w druku zaczęły ukazywać się pieśni solowe z akompaniamentem i inne utwory kompozycji samego Elsnera jak również Jana Stefaniego, Macieja Kamieńskiego, Michała Kleofasa Ogińskiego, Henryka Lentza, Antoniego Weinerta i innych oraz panien Andrychowiczówny i Weinertówny.

W 1805 r. udaje się w dłuższą podróż do Niemiec i Francji. W Lipsku nawiązuje kontakt z firmą Breitkopfa  i Härtla w celu wydawania w niej własnych utworów oraz z redakcją  "Allgemeine Misikalische Zeitung", dla której zobowiązał się pisać artykuły z zakresu historii muzyki polskiej. W Paryżu poznaje S. Erarda, J.-F. Lesueura, B. Saretta i Christiana Kalkbrennera, ojca, słynnego wirtuoza. 17 listopada tegoż roku zostaje przyjęty do Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

Od roku 1808 w przedstawieniach operowych śpiewa żona Elsnera, Karolina.

5 września 1814 roku z inicjatywy Elsnera powołano  Towarzystwo Muzyki Religijnej i Narodowej, które w kościele pijarów urządzało niedzielne i świąteczne koncerty. Miało też kształcić nauczycieli muzyki, organistów i śpiewaków.

W 1815 r.  otwarto (po raz drugi po przerwie) Szkołę Dramatyczną przy Teatrze Narodowym. Elsner objął stanowisko wykładowcy przedmiotu "muzyki i śpiewania".

W roku 1817 otwarto tzw. Szkołę Elementarną Muzyki i Sztuki Dramatycznej wg projektu Elsnera. W 1818 zostaje jej dyrektorem. Na bazie tej szkoły w 1821 rozpoczyna działalność Instytut Muzyki i Deklamacji, czyli Konserwatorium.

 

Od 16 lipca do 8 sierpnia 1818 r. przebywa na kuracji w Dusznikach Zdrój (zachowała się księga meldunkowa osób przebywających na kuracji w Bad Reinerz w latach 1818-1819 - poz.143 na str.16). Poleci póżniej ten kurort Fryderykowi Chpinowi.

3 grudnia 1820 r. - uczniowie Elsnera, na spotkaniu ze swym pedagogiem podarowali mu złoty pierścień z napisem: "Twórcy muzyki polskiej - młodzież 3 grudnia 1820"

W 1826 r. powstała Szkoła Główna Muzyki. W tymże też roku uczniem szkoły został Fryderyk Chopin. Pierwsze zetknięcie się Elsnera z Chopinem miało najprawdopodobniej miejsce ok. 1818 r. (1817 ?). W latach nastepnych Elsner był częstym gościem w domu Chopinów w Pałacu Kazimierowskim a później w Pałacu Krasińskich i pewnie na bieżąco śledził rozwój talentu Fryderyka. Przypuszczalnie od 1823 roku daje Fryderykowi lekcje teorii muzyki. W lipcu 1829 r. Chopin kończy szkołę a ocena Elsnera brzmi: "szczególna zdatność, geniusz muzyczny". Osobiste pożegnanie nastapiło 2 listopada 1830 r., gdy Chopin wyjeżdżał z kraju (więcej w miscellanea).

Po wybuchu Powstania Listopadowego zamknięto Szkołę Główną Muzyki. Po upadku powstania nastąpił zupełny zastój życia kulturalnego, zarówno z powodu represji carskiej jak i odpływu elity umysłowej na emigrację.
Równie kiepsko prezentował się stan finansowy Esnera. z powodu utraty stałych poborów i pożaru Elsnerowa w 1830 r. (spłonął dom mieszkalny i zabudowania gospodarcze). Utrzymywał się z niewielkiej emerytury. Dopiero ustawa o emeryturach z 1839 r. zapewniła mu niezależność finansową.

16 maja 1839 roku wyjeżdża Elsner do Petersburga, gdzie przebywał 4 miesiące. W czasie podróży spotyka się z Karolem Lipińskim. W Petersburgu dyrektor dworskiej kapeli wykonuje w obecności kompozytora fragmenty jego wielkiego dzieła "Passio Domini Nostri Jesu Christi", które kompozytor dedykował carowi Mikołajowi I. W drodze powrotnej zatrzymał się na kilka tygodni w Wilnie. Poznał tam Stanisława Moniuszkę.
W dalszym ciągu komponuje, głównie msze do polskich tekstów.

14 lutego 1845 r. Elsner ma atak apoplektyczny, kosekwencją tego był paraliż prawej ręki i nogi. W ramach rehabilitacji wyjechał do Trenczyna a potem do Piszczan (właściwie Pieszczany - uzdrowisko na Słowacji). Po kuracji odzyskał częściowo sprawność nogi (mógł chodzić). Prawa ręka pozostała sparaliżowana. Aby móc dalej komponować nauczył się pisać lewą ręką. W 1847 r. ponownie jedzie do Trenczyna. Po drodze zatrzymuje się w Częstochowie i Wiedniu.

23 czerwca 1852 r. sfery muzyczne Warszawy zorganizowały uroczysty jubileusz 50-lecia ślubu Elsnera z Karoliną Drozdowską. Ceremonia odbyła się w tym samym kościele, w którym zawarł śllub (kościół Nawiedzenia NMP  na Nowym Mieście). Z tej okazji wręczono Elsnerom pamiątkowy medal (więcej o tej uroczystości w miscellanea).
Kilka tygodni później, 12 lipca 1852 r. Karolina Elsnerowa umiera w Elsnerowie.

18 kwietnia 1854 r., również w Elsnerowie, umiera Józef Elsner. (więcej w miscellanea)

Zachowany do dnia dzisiejszego akt zgonu ma treść:

"Działo się w Pradze dnia Ośmnastego Kwietnia tysiąc ośmset pięćdziesiątego czwartego roku o godzinie  trzeciej po południu . Stawili się Ludwik Pietrusiński Radca Prokuratoryi lat pięćdziesiąt jeden w Warszawie i Wincenty Kostecki, Urzędnik Drogi Żelaznej lat dwadzieścia sześć liczący, w kolonii Elsnerów zamieszkali i oświadczyli: że dnia dzisiejszego o godzinie pierwszej po południu umarł Józef Elsner wdowiec były rektor Konserwatoryum muzycznego, z emerytury utrzymujący się w Kolonii Elsnerów zamieszkały, lat ośmdziesiąt  pięć liczący, rodem z miasta Grotkowa w Szląsku Górnym, syn niegdy Franciszka Xawerego i Barbary Małżonków Elsnerów. Po przekonaniu się naocznie o zejściu Elsnera. Akt ten stawiającym przeczytany przez Nas wraz z nimi podpisany został."

(Księga parafialna kościła św. Jakuba na Pradze z roku 1854, poz. 137 - za Aliną Nowak-Romanowicz "Józef Elsner monografia" wyd.I str.253)

Natomiast w  katalogu eksponatów wystawy "Józef Elsner w 120-tą rocznicę śmierci" jako poz.78 wystepuje AKT ZGONU Józefa Elsnera z ksiąg parafialnych kościoła Matki Boskiej Loretańskiej w Warszawie.

Pogrzeb odbył się 21 kwietnia 1854 r. Józef Elsner pochowany został na Powązkach w Warszawie (kwatera 159). Wspomnienie pośmiertne ukazało się m.in. w "Schlesische Blatter" (nr 34 z dn. 29.04.1854 r.) . W zakończeniu podano, że dowodem pamięci Elsnera o rodzinnym mieście było przesłanie parafii kościoła św. Michała szeregu swych utworów religijnych oraz portretu, który zawieszony jest na chórze kościoła. Autor artykułu napisał również, że drugi portret Józefa Elsnera posiada grodkowski ratusz. Portret ten, z własnoręcznym podpisem Elsnera, miał być później przekazany muzeum grodkowskiemu. Muzeum to (mowa o muzeum sprzed 1945 r.) gromadziło pamiątki po Elsnerze. Niestety w czasie działań wojennych muzeum uległo zniszczeniu.